Wielka Synagoga w Łomży − nieistniejąca synagoga, która znajdowała się w Łomży na rogu ulic Senatorskiej i Giełczyńskiej. Zburzona przez Niemców w 1939.


W 1831 r. łomżyńska gmina żydowska wystąpiła do władz o pozwolenie wybudowania nowej, murowanej synagogi. Projekt zamówiono u Henryka Marconiego – znanego warszawskiego architekta. Budowa miała być współfinansowana przez władze miasta. Władze jednak odmówiły wsparcia finansowego i zaproponowały gminie udzielenie pożyczki, przez co plan wzniesienia nowej bożnicy zarzucono. W 1834 r. przeprowadzono remont starej synagogi, w czasie którego wymieniono m.in. pokrycie dachu. Jak wskazują dokumenty z lat 60. XIX, budynek starej synagogi był w bardzo złym stanie technicznym, więc w 1861 r. Rząd Gubernialny Augustowski wydał zgodę na rozbiórkę obiektu. Środki pozyskane ze sprzedaży drewna miały zasilić fundusz budowy synagogi murowanej.

Nową, okazałą bożnicę projektu Marconiego wybudowano w latach 1878-1889 w południowo-wschodnim narożu rynku, na zbiegu dzisiejszych ul. Giełczyńskiej i Senatorskiej, w miejscu drewnianej synagogi.
W 1939 r. budynek został zniszczony przez Niemców.

W 44. rocznicę likwidacji łomżyńskiego getta w miejscu dawnej synagogi wmurowano tablicę pamiątkową z napisami w jęz. hebrajskim i polskim przypominającą o istnieniu getta w Łomży:

Od lipca 1941 roku do listopada 1942 roku na terenie ulic: Dwornej – obecnie 22 lipca, Senatorskiej, Woziwodzkiej, Zielonej, Żydowskiej – obecnie Zatylnej, Rybaki, hitlerowcy utworzyli getto, w którym poddali eksterminacji 9 tysięcy Polaków narodowości żydowskiej. 3,5 tysiąca spośród nich rozstrzelano w lasach koło wsi Giełczyn i Sławiec. Niemieccy okupanci utworzyli na Ziemi Łomżyńskiej getta w 15 miejscowościach. Tragiczna droga przebywających w nich około 40 tysięcy ludzi prowadziła do obozu zagłady w Treblince. Niech pamięć o nich i niosących im pomoc w tych strasznych dniach trwa


Bibliografia

  • Wirtualny Sztetl: www.sztetl.org.pl