Cmentarz katedralny

Zespół cmentarzy wyznaniowych i komunalnych

Zespół cmentarny cmentarza rzymskokatolickiego, ewangelickiego oraz prawosławnego. W 1801 poza ówczesnymi granicami Łomży został wytyczony teren przeznaczony dla nowego cmentarza rzymskokatolickiego, później kilkakrotnie powiększany.. W latach trzydziestych XIX wieku dołączono obok wydzielony teren dla cmentarza ewangelickiego, a w początkach lat sześćdziesiątych także dla cmentarza prawosławnego. W 1866 teren cmentarzy został ogrodzony murem z kamienienia polnego i cegły. Granice rozdzielające te trzy nekropolie ulegały zmianom i w końcu uległy niemal całkowitemu zatarciu. Dziś te nekropolie tworzą tzw. zespół cmentarzy wyznaniowych i komunalnych. Zespół cmentarny jest jedną z najstarszych nekropolii w Polsce, niewiele młodsza od warszawskich Starych Powązek (1790) oraz starsza o dwa lata od Cmentarza Rakowieckiego w Krakowie. Co roku poszczególne nagrobki są remontowane. Na XIX-wiecznym cmentarzu łomżyńskim znajduje się ponad 560 zabytkowych nagrobków zróżnicowanych pod względem stylowym, artystycznym i materiałowym. Zachowały się grobowce i nagrobki w stylu klasycystycznym, neoklasycystycznym, neogotyckim, eklektycznym, niektóre z elementami neorenesansowymi. Łomżyńska nekropolia została wpisana do rejestru zabytków decyzją z dnia 26 listopada 1985 wydaną przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Łomży, pod numerem rejestru 211.


Cmentarz rzymskokatolicki

Inicjatywa założenia nekropolii powstała w 1797, założony w 1801. Najstarsza część położona na zachód od bramy.  Za nią znajduje się klasycystyczna kaplica początkowo  p.w. św. Wincentego, obecnie św. Krzyża wybudowana w 1838 przez Mateusza Śmiarowskiego, kaplica poświęcona jego zmarłej żonie Wincencie Ludwice i jej dzieciom. Obok kaplicy murowana dzwonnica wzniesiona w 1886. Najstarsze nagrobki ceglane: Seweryna Bończy-Skarżyńskiego (zm. 1814), Antoniego Jezierskiego (zm. 1822). W 1879 wniesiono neogotycką bramę. Na zewnątrz muru klasycystyczny domek grabarza z 1858.


Cmentarz ewangelicko-augsburski

Wytyczony w 1801, zamknięty po 1945 roku. W zachodniej części późnoklasycystyczna kaplica cmentarna z 1844, murowana. Obecnie znajduje się tam kaplica przedpogrzebowa. W 1879 wzniesiono trójdzielną neoromańską bramę.


Cmentarz prawosławny

Założony prawdopodobnie około 1834 w związku z budową cerkwi, potwierdzony w 1839. Użytkowany do 1922 roku. Neoklasycystyczna kaplica cmentarna (obecnie katolicka) p.w. Grobu Pańskiego z 1910 roku.

W 1977 cmentarze ewangelicko-augsburski i prawosławny przejęła gospodarka komunalna.

Bibliografia

  • Zarząd ochrony i konserwacji zespołów pałacowo-ogrodowych: Zabytkowe cmentarze województwa łomżyńskiego